Augua mansa 6.

XA ERA costumbre encontrallos cada mañá na cocía, de volta da misa na capilla, y de tarde ir todos xuntos, el cura, os tres ermaos, a criadía y a sobría del ama, camín da villa y despós de volta pasiando, condo anunciaron que iban irse al sábado siguinte. Todos na casa sentíronlo abondo, menos el ama, que nun lo mostraba miga, y el vernes nun se viron máis que caras llargas, naide tía gana nin de falar, muito menos de cantar; ús por úas cousas y outros por outras, peró todos tían algún motivo pra sentir que se fosen aquellos mozos que trouxeran un pouco de cambio á casa, inda que na máis fose el agayo natural dos homes novos y sanos naquella casa unde na máis se vían veyos y malos, cos qu’había que tello todo nel momento y tal y como el ama marcaba, as cousas, el trato y el que se falaba.

Condo el sábado chegaron de volta del aldea con don Benino, inda nun baxara pra cocía Virginia y condo ye dixeron a Sofía que subise chamalla, volvéu a criada con recao prá tía de que taba mala y nun iba baxar almorzar. Subío outra vez pra con ella Sofía, llevarye el almorzo y tar un pedacín féndoye compaña, xa qu’antes nun tuvera manera de que y’abrise a porta. Abríoye al fin condo xa taba cansada de chamar y xa iba deixar a bandexa nel tarrén pra que la coyese condo ye parecese; xa osmaba algo a moza, así que nun y’asombróu miga vella vistida y sin traza de tar mala, peró con una cara inda máis triste del que ya vira nunca, que xa era dicir, y máis inda pol contraste de vella os últimos días máis alegre, sobre todo condo iban camín dos cultos ou xa de volta. Tampouco era que Sofía tuvese como úas castañolas, peró nun ye parecía que fose pra ter esa cara y, menos inda, pra nun querer nin baxar despedirse d’ellos.

―Nun quero que me vexa así mía tía, qu’inda vei pensar cualquer cousa, sendo como é de retorcida... ¿Qué dixo porque nun baxase?

―Pos nada. Que quedases tranquila que xa se despidiría ella por as dúas.

Mentras tuveron nel cuarto de Virginia, sentiron pasar col equipase dos que marchaban y tamén baxar a ellos, xa preparaos pra irse. Deixóu de respirar a nena condo sentío que daquén se paraba delante da súa porta, peró chamaron al mozo os ermaos, seguros de que los taban sentindo, decíndoye qu’era miyor nun molestar y que xa se despedirían d’ella hasta a volta por a tía. Aquel alusión á volta fíxoyes dar un respingo ás mozas que nun sabían nada d’aquello, peró tampouco así quixo salir Virginia del cuarto hasta que tuvo ben segura de que nun quedaba nadie dentro da casa, todos na porta despedíndose. Xa salía el coche condo asomaron por as ventanías pra despedirse coa mao y déuye al máis novo por mirar prá ventá da sala; detrás dos cristales puido distinguir a cara triste da sobría del ama y, llevando a mao al sombreiro, saludóula con muita parsimonia, sin qu’ella ye respondese.

Volvéuse a moza al sou cuarto, sin fer miga de ruido pra que nun la sentisen os que xa entraban na casa y despedío a Sofía con recao de que nun la fosen molestar, máis pra súa tía que pra naide, qu’a ningún dos outros iba ocurrírseye. Sentío desde el cuarto a Sofía fendo a llimpeza como cada sábado, peró sin qu’esa mañá s’osmase festa nin fereixolos; a naide se y’ocurría poñerse a cantar y hasta parecía que ye costaba máis trabayo llimpar á criada, conforme la sentía Virginia arrastrar os caldeiros pol piso. Chegóu al sou cuarto y encontróula tirada na cama llendo ún dos llibros que ye trouxeran os veyos antes d’irse; nun periquete amañaron el cuarto entre as dúas y como a criada ye dixera que nun había naide na sala, salío Virginia y, despós d’axudarye cos tarecos da llimpeza a Sofía, foron as dúas prá sala coser un pouco mentras chegaba el hora da xanta.

Aquel día foron todos nel coche, de volta de deixar a os ermaos na villa esperando a dilixencia que tía que llevallos á capital, y case nin falaron en todo el camín, nin d’ida nin de volta, a pesar del que texéu a tía por manter úa charla. Que súa sobría fora callada nun era raro, peró que ningún dos curas tuvese gana de falar, inda que fose del sermón, nun y’asentaba al ama, esmoléndose sempre porqu’os de fora tuvesen a gusto, parecéndoye qu’allí pasaba algo pra que tuvesen así de callaos. Y pasábayes, peró nun tía nada que fer Malia porqu’el que yes pasaba era que xa yes faltaban os mozos pra falar d’úa cousa y d’outra coa naturalidá d’úa charla sin importancia que tan ben sabían llevar aquellos mozos.

Ameicéu el domingo chovendo y así tuvo toda a semana, quitándoyes de salir da casa de nun ser en coche, hasta pra ir don Benino dicir misa al aldea, y col augua parecía qu’os días acortiaban, y non medraban como xa yes tocaba, quitándoyes as poucas ganas de risas y juerga que podesen ter. Acabóu Virginia el pano y Sofía de calcetar a toquiya, aproveitando as horas de lluz pra esos trabayos, xa que nun podían salir da casa. A volta del mal tempo maliara tamén os ánimos dos da casa: Antonia taba todo el día de Dios relatando porque nun ye deixaban trabayar a gusto na cocía, a todas horas chía de xente; Pedro xa taba cansao de tar tayando todo el día por muito qu’aquello ye dese ús cuartos de máis; el arrieiro y Ramón pasaban as horas por os cabanóis ou na cocía botando a partida, taliando el tempo cada bocadín col esperanza de ver parar de chover, que nunca se cumplía, y Sofía abondo tía con andar de riba pra baxo condo el ama se poñía roñúa, el que, como nun ye chegaban pagar as rentas, era un día y el outra. Os curas, mal que ben, iban pasando el tempo entre rezar el breviario, ller el periódico y preparar os sermóis; algúa tarde foron visitar al cura da parroquia, deixando a casa inda máis valleira hasta el hora d’ir pral iglesia rezar a bulda todos os días y el vía crucis condo tocaba.

Xa taba contando Virginia pasar outra semana igual qu’a qu’acababa condo alló a media mañá chegóuse muy someiro Pedro á sala unde xa taban as dúas mozas, xa qu’el tempo seguía sin deixar fer outras ou, sequera, salir dar un paseo. Na máis sentillo na porta miraron as dúas pra él, esperando ver qué novedá lo llevaba por allí; con máis cuidao del que de común tía, outióu el pasillo, que nun houbese naide por cerca, y pechóu a porta procurando nun fer ruido, apurríndoye úa carta a Virginia pra despós dar a volta y salir coas mismas precaucióis que tomara al entrar. Nun se y’olvidara al mozo el que discurriran pra que nun s’enterase el ama das cartas que ye chegasen á sobría y desque botara a que ye dera Virginia, nun deixara d’ir ver se había algúa pra ella nin ún día sequera dos que chegaba a valixa pra que nun ye dese al encargao por mandalla á casa como fía coas da tía; éraye fácil a Pedro buscar disculpa pra ir hasta a villa dúas ou tres veces á semana, y hasta máis, aproveitando os recaos que ye mandaban fer y, condo nun los tía, inventando algún asunto sou qu’atender alló y, como todos na casa sabían que cortexaba na villa, tampouco yo tían en conta máis que pra tomarye el pelo as veces.

Nun esperóu nada a nena pr’abrir a carta y poñerse a llella, pro, despós d’enterarse que todos taban ben, parecéuye qu’iba ser miyor guardalla hasta el hora da sesta, nun fora ser el demonio que ye dese á tía por entrar na sala y piyalla; ademáis, na máis tella nel bolso xa era un allegría, sabendo que nun s’esqueiceran d’ella alló embaxo a pesar das condicióis que deixara mandadas sou padre, que rompesen toda relación os dous ermaos condo ella se fora pra coa tía. Muito y’esmolera al padre qu’Antón quixese fer, desde qu’era ben pequena, por qu’ella tuvese con él y por cuidalla, y tía medo, con toda razón, que tamén se quixese meter nel que decidise a tía pra ella, peró col que nun contaba el home era coa voluntá que tían os dous por nun deixar que los separasen. Ser serían na máis medioermaos, peró pra ellos era abondo y nin ún nin el outra iban deixar de sentirse ermaos por muito que los separasen.

Muito ye tardóu en pasar a xanta a Virginia, impaciente por ller d’úa vez a carta del ermao, por ver que ye contaba y as cousas que pasaran naquellos días nel pueblo. Al fin sola nel sou cuarto, sacóu a carta y antes de poñerse a llella, entretúvose en pasiar a vista por a lletra de sou ermao, na máis pol gusto d’acordarse das veces que lo vira escribir, de condo aprendían xuntos a fello con “don Noceiro”, como ye chamaban por burla al maestro que los enseñaba, porque dicían qu’era como as noces, que por chegar a comellas deixas os dentes na casca, y col maestro antes d’aprender daqué, cobrabas máis qu’úa mayega. Decidíose a poñerse a ller, nun fosen chamar pral café, que tamén el domingo tían qu’ir rezar de tarde.

Contábaye el ermao cónto ye prestara recibir a súa carta, inda que fose pra dicirye que lo botaba de falta a él, y a Petra, y a os vecíos, y a todo el pueblo; ben sabía ella que se por él fose..., peró él nun podía fer nada. Cuntábaye tamén as cousas da casa: Morita xa parira y trouxera xata como ella dixera, Petra andaba perdida sin ella, y del pueblo, dos vecíos y, sobre todo, del baile d’Antroido, que muy gordo fora ese año, peró qu’inda miyor fora pra él porqu’al fin Rosía ye fixera algo de caso, inda que na máis fose pra perguntarye por ella. Sonríuse Virginia al llello porque sabía ella máis qu’Antón d’ese asunto, que xa a súa amiga ye dixera máis d’úa vez que sou ermao y’enchía el oyo, peró que ye prestaba muito vello sin acertar a falarye úa palabra que dixese con outra, nin atreverse sequera a sacalla bailar. Parecía qu’el domingo d’Antroido, antias de qu’empezase el baile, foi Rosía perguntarse se sabía algo d’ella y despós, nun sabía cómo, encontróuse perguntándoye se quería bailar y como ye dixo que si, tuveron bailando un bon pedazo, y úa cousa, y outra... y “xa sabía ella”. Tamén l’avisaba de qu’igual recibía carta d’ella y qu’esperaba enterarse qué ye contaba, se falaba d’él nas cartas y cousas d’esas qu’ella ben sabía. Muito ye dolía tamén a él nun tella cerca y pasaba máis tempo nel cuarto d’ella que nel sou, hasta taba escribíndoye nél; nin el pan nin el caldo, muito menos os fereixolos y el deventre, sabían igual sabendo que nun tuveran as súas maos nellos. Decíaye tamén qu’a gata de casa taba outra vez preñada y nun sabía únde tía que buscarye os gatíos, que sempre fora ella a que los buscara y decidira cóntos y cuáles se deixaban.

Todas aquella pequenas cousas que ye contaba sou ermao na carta eran as que ye faltaban allí pra sentirse en casa, peró, máis que ningúa, faltábaye el mismo Antón, sou ermao querido, tan llonxe d’ella. Doblóu a carta con todo el cuidao y guardóula coa que ye metera nel paquete y que xa tantas veces la llera que l’aprendera de memoria y as veces, sin darse conta, repetíala como se fose un oración. Siguía chovendo fora, peró nun ye parecía tan triste como outros días, na máis porque nun se sintía tan sola; a carta que recibira era aire pra respirar, a mostra d’os que seguían queréndola ben, inda que tuvesen llonxe, y acordábanse d’ella tanto como ella d’ellos.

Condo Sofía subío chamalla, encontróula asomada á ventá, mirando cómo cayía el augua, despacín y tan seguido que se vía como se fose úa cortina de tul fino.

―Dice el ama que baxes, que van tomar el café pra ir xa pral iglesia.

Despós del augua, chegóu el vento y tuveron outros quince días de nordestón, que nun se paraba en ningún llao. Y, como pasara del outra vez, acertóu Ramón condo vaticinóu que nun iba parar hasta que volvese cambiar a llúa. Peró, con vento y todo, y como xa iba avanzada a Cuaresma, decidío Malia mandar á sobría col cura visitar os enfermos y probes qu’había na contornada pra llevaryes algo de llimosna y así, por lo menos, nun tuvo a nena que siguir enzarrada na casa.

Despós d’almorzar, salían don Benino y ella andando pra casa na qu’había algún malo ou na que nun tían muito de qué vivir, llevando úa cesta con un potequín de mel dos trobos da casa y un pouco de pan blanco, y botaban toda a mañá na visita, entre ida y volta y tar un pedacín col malo ou coa familia. Aquellas visitas cambiábanye a cara a Virginia y fíanla falangueira y amiga d’animar á xente, inda qu’as veces tía despós el bon del cura qu’animalla a ella, máis inda condo os que taban malos eran neníos ou dalgúa muyer que, mala y todo, tía que siguir trabayando. Nunca tuvera reparos a moza de botar mao al que fose pr’axudar y tanto ye daba ter que llimpar as babas como outras cousas a quen nun podía fello por si y, con eso y que falaba con todos sin os aires que ye conocían á tía, axina tomóu fama de búa nena, qu’en nada se parecía a Malia. As visitas aquellas tamén ye valían a Virginia pra conocer á xente d’aquella terra y fer non poucas amistades cos qu’eran dos sous anos, pouco máis ou menos, así que nun foi d’estrañar que cada día la saludase máis xente nos cultos y que muitos ye mandaran á casa pequenas mostras d’agradecemento: ún pito, úa gallía, úa beluga de manteiga, d’esas cousas que tían pra casos especiales y que, condo s’enteraba ella antes qu’a tía, fía que yo devolvesen al que lo mandara ou mandábalo ella pra outro que lo necesitase máis. Y todo eso era tema que tratar na máis se xuntaban dous: nas fontes, nos eiros, nel herba, nel llavadero y unde fose, seguro que taba Virginia na charla. Prá moza aquello nun era sacrificio porque fíalo con gusto, sentíase miyor fora d’aquella casa, sempre pendentes da tía y del qu’a ella ye parecía ben ou mal, y nun era al cura al que se y’iba ocurrir decirye nada por pensar así, que fora por sacalla d’allí pol que se y’ocurrira propoñerye á tía aquella obra de caridá, y bon allegrón llevara condo Malia dixera que ye parecía ben, de seguro que porque ye parecía cousa de señoras d’alta dedicarse a esas caridades, inda que, conforme iba pasando el tempo y medraba a cantidá de xente que paraba á nena pra darye as gracias, iba sentándoye un pouco mal que fose Virginia quen recibise todos os agradecementos y cun respeto qu’a ella nun ye daban, porqu’era respeto ganao por cariño y non como ella quería, pol ter ou el aparentar, que pra Malia eran, pouco máis ou menos, a misma cousa.

Un día que chegaban de visitar outra vez a úa familia pra comprobar que xa sanara a muyer que taba mala, encontróu Virginia na máis abrir a porta a Pedro, xa un pouco acelerao porque nun acababan de chegar y quería darye axina a carta y contarye de paso a peripecia que ye pasara col demonio da carta; mentras a moza deixaba el pano y a toquiya d’andar por fora, contóuye que, como todos os días qu’había correo, subira á villa ver se había carta pra ella de paso que fía outros recaos y como da que chegóu nun había naide na cartería, foi fer os recaos pra volver despós y condo chegóu de volta, dícenye que xa vei na casa el mozo dos recaos; bota el neno a andar prá casa, féndoye correr á mula, que por nada nun piya al outro a tempo, que xa taba chegando á porta. Xípraye y chama, y el outro, qu’era abondo próximo, nin s’enteraba; menos mal qu’asomóu Sofía, víolo y salíoye al paso y conseguío que ye dera a ella a carta, que xa baxaba el ama ver qué pasaba. Todo eso esplicóu Pedro nún pedacín y xa taba acabando el relato condo aparecéu Sofía pra dicirye que quedara el ama conforme con qu’a carta era pra ella y qu’el mozo nun quería darya por ferye rabiar y qu’inda os dous tían el susto nel corpo. Abrío a carta Virginia y encontróuse con que, despós de todos os apuros que pasaran, era de Rosía y non de sou ermao.

―Supoño que porque m’escriba un amiga nun teña nada que dicir... ―apuntóu a nena, peró, al erguer a vista del papel, encontróuse coas cara serias dos outros dous, sacudindo a cabeza:

―Nun iba xurallo eu ―comentóu Pedro.

Naquel momento, Virginia víu baxando as escaleiras a súa tía y antes que los vise falando, adelantóuse pra ir llavarse un pouco antias de xantar; al pasar al llao, saludóula y díxoye el qu’iba fer y, coa misma, subíu as escaleiras mentras a tía entraba xa pral comedor.

Según ye dicía na carta, muito la sintía de falta súa amiga, inda máis condo tantas cousas tía que contarye y pedíaye que, se podía, y’escribise tamén a ella pra dicirye cómo era a vida con súa tía que, según Antón, era pior qu’úa bruxa con ella. Tamén y’adelantaba máis cousas das que ye contara sou ermao y xa l’avisaba que fose preparando á tía pra que ye deixase ir á boda, recordándoye que prometera ir de madría se casaba con Antón; y, se a tía nun quería deixarye, iba ella en persona buscalla. Contábaye outras cousas del pueblo y das amigas y vecías, que sabía qu’a Antón nun se y’iba ocurrir contarye, y pedíaye que tamén ella ye contase cousías d’esas del aldea na que taba y da xente que paraba na casa de súa tía. Nun tía Rosía a soltura de sou ermao escribindo y había veces que ye costaba caro a Virginia entender el que taba escrito, ademáis de que nunca antes ye vira a lletra, peró el única cousa que y’importaba era que y’escribise, ter daquén, sequera por carta, pra contarye el qu’había allí, porqu’a Sofía nun tía tempo nin, as veces, gana, que nun era a criada como Rosía e inda nun sabía a qué andaba aquella moza, e, inda que xa iba conocendo máis xente gracias ás visitas col cura, todas as mozas tratábanla con respeto, non como igual, y eso nun ye deixaba arrimarse a ellas como quería.

Petáronye na porta y guardóu toda apurada a carta antes de mandar entrar pra encontrarse qu’era Sofía que subía chamalla pra tomar el café e ir pral iglesia; peró despós de darye el recao, asomóuse a criada al pasillo pra mirar que nun la vise naide y zarróu a porta pra falarye dúas palabras. Enterárase qu’el recao que trouxera el mozo nun era na máis a carta pra ella, senon que tría tamén outra pral ama, aviso de que taba al chegar outro inquilino que parecía que Malia xa taba esperando, inda que Sofía nun soubese quén era pra que tuvese tanto interés a tía da nena. Mentras a criada falaba, acicalóuse Virginia y coyéu el velo pra ir al iglesia y nun ter que volver subir despós del café; condo chegaron embaxo, xa taba el ama esperando por os outros y detrás da moza, entraron el flaire y don Benino. Inda non ben se sentaran, xa taba Malia anunciando qu’iba chegar outro á casa.

―Peró é máis qu’eso. É un señor que ven del Arxentina, inda algo parente meu, visitar á pouca familia que ye queda por aquí...

Parecéuye á nena que nun era cousa pra poñerse como se poñía súa tía, peró como nunca se sabía por unde iba salir aquella muyer, el miyor era callar y ferse el interesada nel historia de tal paisano qu’agora taba contándoyes, tendo xa medo qu’aquella visita fose trerye outros llabores a ella, pos tal parecía que súa tía aproveitaba esas chegadas pra ferye “afinarse” máis: que se bordar, que se fer visitas de caridá, que se nun falar cos criaos nin parar tanto con ellos...

Tal como a nena osmara, al outro día púxose a muyer a revolver toda a casa pra prepararye el cuarto al que chegaba, el miyor da casa y col miyor que tía, y en siguida dispuxo que Virginia se puxese a bordar algo de máis proveito qu’el pano que tía empezao pra regalarye a Antonia pol santo, qu’ella celebraba en mayo, algo como un vestidín pral Neno da Virxen, trabayo qu’á tía ye pintaba máis axeitao al tempo nel que taban, tal como yo comunicóu mentras almorzaban y pral que xa tía disposto ir buscar tela y filos á villa aquella mañá. Gracias al cura, consiguió a moza nun ter qu’acompañalla, recordándoye que prometera ir con él visitar úa familia das que máis axuda necesitaban; cedéu a tía ás razois de don Benino y deixóu que Virginia fose con él.

―Xa queda pouco de Cuaresma y despós nun hai porqué ser tan cumplidor... ―razonóu a tía en alto pra consolarse de nun ter á sobría metida na casa condo chegase el parente, como y’interesaba a ella, y al tempo, avisallos de qu’eso nun iba seguir sendo así.

Tamén esperaba Malia que despós da Semana Santa se foran da casa, senon os dous, si el flaire, pra que nun y’espantasen a clientela, pouco de santos y curas, que chegaba col bon tempo, sendo xa primaveira, inda qu’el tempo nun lo mostrase miga; algún ano había qu’el padre Ceferino se quedaba inda abondos días coa disculpa de tomar as auguas y xa tía comprobao qu’entonces, como se l’osmasen, nun acababan de chegar os que xa deixaban d’un ano pral outro pedido el cuarto hasta que s’iba, igual por medo a que los puxese a rezar el rosario y cousas d’esas. Porqu’aquel sería muito flaire peró, sacándolo del hábito, del entrar descalzo nas iglesias y del sermoniar á xente, talmente nun lo parecía conforme ye gustaban as comodidades y as búas comidas, y outras cousas qu’ella sabía, peró sin decillo a naide. Qu’el curín se fose ou non xa era farina d’outro costal; cura si, d’aparencia y de ser, peró de búa cuna que non de berzo, que xa pedira ella referencias antes de deixar que súa sobría anduvese con él fendo visitas a os pobres; y como pasaba máis tempo fora que na casa, tampouco podía estorbar a naide; ademáis, nun contaba ella que se fose muy axina, qu’el outro cura nun quería tello todo el día con él. A verdá era qu’el cura da parroquia, xa abondo veyo, pensaba que se ye deixaba quedar vivir na villa, iba ir quitándoye el sito, así que miyor qu’anduvese por as aldeas, atendendo a os probes, y ye deixase a él a villa y os que vivían nella, poñendo por disculpa que na retoral nun había sito máis que pral él y pral ama que tía, úa sobría súa, y como al cura tampouco y’importaba muito, xa vía Malia qu’iba tello allí abondo tempo.

Augua mansa 5.

―OS SEÑORES Torre: don Xuan, don Felipe y don Xulián, Mía sobría Virginia.

Feitas as presentacióis, foi Malia cos recién chegaos mostraryes os cuartos, mentras don Másimo y don Bonifacio quedaban coas dúas mozas na sala, esperándolos. Interesóuse a criada se nun se confundira el ama de Torre, porqu’aquellos que chegaran nun parecían un padre y os fiyos, y así s’enteraron de qu’aquellos eran os fiyos del que conocía a señora: un médico, un abogao y un inxenieiro qu’iban camín da capital, peró que pararan allí porqu’el segundo tía cousas qu’atender na villa y, de paso, trían saludos de sou padre pral ama. Volvéu al momento Malia, mandando a Sofía dispoñer ús sillóis allí mismo y a Antonia, parada na porta esperando ver qué mandaba el ama, preparar chocolate.

En tanto nun chegaban os tres ermaos, entretuvéronse Malia y os dous señores en dar sentencias al ramo qu’escoyera a moza pra bordar y que case ye quitóu das maos súa tía pra enseñallo condo xa s’iba poñer a copiallo nel pano, alabando el gusto da moza y el guapo qu’iba quedarye, inda antias de ver cómo bordaba, y repetindo outra vez a búa idea de súa tía al poñella a fer cousas máis al son de quen era, quitándoye de mezclarse tanto cos criaos. Devolvéronye al fin el dibuxo y acomodáronse por a sala, sin deixar de falar d’ella con súa tía, como se nun tuvese allí, mentras Virginia procuraba fer como se nun los sentise, xa que nun podía erguerse y marchar d’allí, que ben sabía el que y’esperaba con que na máis lo intentase. Condo sentío zarrarse portas nel pasillo y un falar baxín que s’iba chegando á sala, quixo parecer tranquila, esperando que, condo entrasen os desconocidos, súa tía y os outros días callasen de falar d’ella.

Fíxose el silencio a un llao y outro da porta, petaron os de fora y mandóu pasar Malia. Saludaron outra vez os ermaos y sentáronse col grupo que xa formaban el ama y os outros dous que taban parando allí, que s’interesaron pol viaxe que tuveran y as cousas que se perguntan nesos casos. Desde el sou sito xunto á ventá, dedicóuse Virginia a reparar nos que chegaran, aproveitando que, tal como taban sentaos, naide podía ver pra únde taba mirando ella máis qu’un dos ermaos, qu’abondo tía con atender a súa tía, fendo gala de conocer ben al sou padre. Sin os gabáis de viaxe nin os sombreiros, os tres ermaos, inda parecéndose abondo, mostraban ben ás claras a diferencia d’anos que se llevaban, máis col novo que’entre os outros dous.

Acabadas as novas del viaxe, puxéronse a falar d’úa cousa y outra, de xeito que, dos tres ermaos, ún quedóu escuitando, mentras cada ún dos outros falaba con don Bonifacio, ún, y el outro con Malia y don Másimo; aproveitando a situación, el que quedaba sin que naide se dirixese a él erguéuse y foi pra xunto a Virginia, quedándose mirando el que taba fendo. Condo xa taba empezando a molestalla tello allí pegao, sentío que ye preguntaba:

―¿Pra qué é eso?

―Pra un pano pra cabeza.

―Sobran flores. ―Aquel comentario fíxoye volverse pra él, a punto de dicirye que nun era cousa súa.

―¿Usté cré? ―perguntóu al fin, frenando a llingua.

―Se las pon todas, en vez d’un pano, vei parecer que lleva un floreiro na cabeza. ―Tía razón, peró, como xa nun iba fellas todas, nun y’asentóu ben que chegase aquél dándoye sentencias. ―Peró supoño que xa se dera conta...

Antes que Virginia podese responder, entróu Sofía trendo el chocolate y mandóu Malia arrimarse á mesa para tomallo máis cómodos.

―Eu nun quero, que xa tomei antes ―avisóu Virginia condo vío que taban esperando por ella pra sentarse.

―Señora: ten que ferye comer máis á súa sobría que tá demasiao flaca y eso nun é bon núa moza nova como ella ―apuntóu enseguida don Bonifacio, sempre preocupao pol que comía ou deixaba de comer a xente.

―Tampouco debería obligalla, se tá ben así ―tercióu el médico recén chegao y con eso, empezaron a falar dos médicos, qu’ús dicían úa cousa y outros outra, y nin ellos se poñían d’acordo, contando os dous espertos en balniarios as experiencias que conocían dos sous viaxes, mentras os ermaos cruzaban miradas y sonrisas, escuitando a sabiduría que xuntaran en romedios y melecías aquellos homes, sólo con visitar úas y outras casas de baños y falar cos que se xuntaban nellas.

Nun se y’escapaban as sonrisas a Virginia, pensando pra ella que, inda que tuveran razois pra rirse dos veyos, nun taba ben fello delante d’ellos como lo fían, daba igual que nin ellos, nin súa tía las tomasen a mal, se é que las vían. Mentras a nena reparaba nesas cousas, Sofía, al sou llao outra vez, tampouco quitaba a vista dos que chegaran, peró por razois ben distintas das de Virginia. Acostumbrada a nun ver máis que veyos y nenos naquella casa, que de sopetón chegasen tres homes, que ben podían terse inda por mozos, era un allegría pra cualquer mocía con oyos na cara, inda que ye quedasen tan pr’arriba como ye quedaban aquellos a ella; tres mozos rubios y d’oyos claros que parecían vir d’outra terra naquella de xente pequena y moura chamaban el atención de cualquera, que hasta Antonia foi el primeiro que dixo, na máis quedar solas na cocía sin naide máis que la sentise, féndoye acordarse dalgúa aventura de condo era nova y de bon mirar nos bailes da villa, condo inda había xente d’alta vivindo nella, y de que se ella nun fose como era, ben seguro que nun iba tar sirvindo a naide...Tampouco Sofía era d’esas, peró nun fía nada ruín con mirar el único guapo qu’había nesa contornada.

Percatóuse Virginia del interés con que miraba Sofía pra ellos y, tendo medo que tamén la vise Malia, estiróu el pe por baxo da mesía na que taba dibuxando y déuye coa punta del zanco nel d’ella; deu un respingo a nena que ye fixo rir, sin querer, al outra y, a risa, mirar pra ellas al máis novo dos ermaos. Volveron as nenas mirar cada úa pral sou antes qu’el ama, seguindo a mirada del home, dese nellas, xa con cara de poucos amigos; como nun vío nada qué reprender nas nenas, atentas na máis qu’as súas llabores, miróu outra vez pra os homes, comprobando qu’el mozo tampouco miraba xa pra ellas. Inda tuveron un bon pedazo de cháchara na sala antes qu’el ama s’erguese del sillón nel que taba acomodada, disculpándose cos hospedaos por asuntos que tía que atender, deixándolos allí con súa sobría y a criada pral que puidesen necesitar; inda qu’era verdá que nun ye chocaba demasiao que se quedasen entre tanto home dúas mocías, non por ser ellos tantos, senon por tar entre ellos tres novos y solteiros, que don Másimo y don Bonifacio ningún pelligro tían pra ellas; peró foise pensando qu’eso era na máis un día, porqu’al seguinte xa contaba que chegasen os dous curas y ben sabía qu’al flaire gustábaye muito tar naquellas sala; así que nun iban quedar máis nese caso. Consideraba ella que nun podía perder máis el tempo allí sentada, mao sobre mao, mentras tía sin acabar de botar as contas del anada que ye debían os que llevaban a renta as poucas terras qu’inda tía y taba chegando xa a Cuaresma, qu’era condo yas pagaban.

Foise Malia y quedóu a sala en silencio, como se fose ella a que provocaba as conversacióis, col vento machacando fora y el son qu’amañaban as aguyas de calcetar de Sofía. Casi al mismo tempo, sacaron don Bonifacio y ún dos ermaos el periódico que trían nun bolso das chaquetas, mentras os outros quedaban mirando ún pra cada llao, pra nun ter que mirarse nin buscar dalgún tema pra falar, y, al fin, foron os que llían os qu’empezaron a falar outra vez, comentando as novas según ún y outro periódico; seguiron despós os outros tamén falando, mentras as dúas mozas siguían a lo sou, primeiro calladas peró, condo xa todos taban falando, empezaron tamén ellas a contarse as súas cousas a medias palabras y outras con intención, como fain as nenas condo hay por cerca quen poda oíllas y máis condo taban presentes os asuntos de que falan, como era el caso al referirse Virginia al interés que Sofía taba poñendo al que calcetaba condo ye dera ella col pe.

Avanzaba a tarde y xa llougo oscurecía, así qu’erguéuse Sofía prender os candiles qu’había na sala pra que puidesen os homes siguir llendo y puxéronse llougo as dúas a recoyer os sous tarecos pra irse d’allí, condo aparecéu Malia na porta pra comprobar que taba todo como debía y chamar ás nenas, que xa iban salir da sala. Despedíronse dos qu’inda iban quedar un pedacín máis y zarraron a porta pra ir cada úa atender el que ye tocaba: Sofía axudar embaxo y Malia y súa sobría prepararse pra baxar ciar.

Volveron sentarse os homes pra esperar el aviso da cía, peró esta vez nun duróu miga el silencio. Na máis zarrarse a porta detrás del última, taba preguntando don Bonifacio qué yes parecía a sobría del ama a os mozos; xa muito lo tían falao entre ellos que búa falta ye fía a aquella mocía dalgúa compañía del sou ser en anos y condición pra que nun la volvese a señora al sou son xa tan novía, inda que, según don Másimo, ben seguro taba de qu’algún acomodo ye tía buscao a tía, tanto insistir en que fose pra con ella y nun deixalla unde vivira toda a vida con sou ermao, que medio, qu’entero, ermao era. Que pena daba, pensaban os dous paisanos, úa mocía como era debido como parecía, y seguro qu’era, enzarrada naquella casa unde la iban gobernar, como xa lo fixeran al llevalla pr’allí. Conocíanse de veyo os cinco da sala y tamén al ama, por eso falaban tan en confianza d’aquellos asuntos que, ben mirao, nun eran os sous, nin yes tocaban por nayundes.

Chamaron á porta y callaron os de dentro condo Sofía avisóu que podían baxar ciar condo quixesen.

Xa condo baxaba el escaleira parecéraye oír a daquén cantando, peró tuvo que chegar á porta da cocía pra convencerse de qu’algo raro pasaba naquella casa tan cedo condo taba Sofía cantando y Antonia nun la mandaba callar, senon que tamén y’axudaba en voz baxa. Púxose Virginia a fer el de todas as mañás, esperando que daquén y’esplicase qué pasaba pra qu’houbese tan bon humor a aquellas horas na cocía, peró nin úa criada nin el outra poñían facha de fello; tuvo qu’esperar un bon pedazo, entre a canción y os trabayos del almorzo, hasta enterarse. Inda taban cantando condo sentío a nena abrirse a porta de fora sin parecerye os pasos de ningún dos criaos, quedóuse mirando pral pasillo pra ver quén entrara; déronse conta as outras dúas muyeres del atención de Virginia y, sin deixar de cantar, ríose el outra moza pra ella. Al momento, apareceron nel vano da porta as cabezas dos tres ermaos, tan asombraos de vella a ella, allí sentada partindo pan, como Virginia al vellos a ellos vindo xa de fora; despós de saludar, entraron preguntando se nun podían axudar tamén ellos.

―Si, ho, era el que faltaba. Por se nun é abondo a nena, agora tamén ustedes... ―empezóu a relatar Antonia: ―Fora todos, que búa se vei poñer a señora como los vexa aquí. ¡Tú tamén, Virginia! ¡Qué como s’entere d’esto, nun vei haber pouco qu’oír...!

Xa salían os mozos condo se percataron de qu’a nena nun s’erguera d’unde taba, miranda pra criada sin saber qué fer, ¿Qu’iba decir súa tía se la vía sola con ellos? Eso, según taban as búas ideas del ama, nun podía ser.

―Sofía: vei llevando xa cousas pral comedor. ―Solucionóu a situación a criada.

Pasaron as dúas mozas pral comedor detrás dos tres ermaos y puxéronse a preparar a mesa; condo chegóu Malia, quedóuse parada na porta mirando pral grupo antes de dicidir se taba ben ou mal. Adelantóuse al fin pra os mozos, asombrándose de vellos erguidos tan cedo pra, de seguido, chufar a súa sobría por preparallo todo pra que puidesen almorzar, aprobando así el encontro; respiraron as dúas mozas, inda que sin muita confianza d’haber llibrao de todo da bronca, qu’eso iba verse condo xa nun tuvesen delante os de fora. Baxaron pouco despós os veyos y almorzaron como todos os días.

Aproveitaron qu’inda nun se revolvera el airón del víspora pra propoñer os dous paisanos máis veyos ir dar un paseo hasta el aldea, para mandar a mañá y tomar el fresco antes que volvese el vento y nun se puidese andar por fora. Xa taba disculpándose Malia, el que significaba que tampouco Virginia iba ir, condo se y’ocurrío a don Bonifacio que ben podían ellos, él y el sou compañeiro, responder por a nena pra que ye dese un pouco el aire, que sempre era criador de salú na xente nova, y xa perguntaba se nun los tía por xente de confianza; así, a tía tuvo que deixarye ir pra nun feryes un feo a os inquilinos.

Era un paseo ir hasta el aldea y, al paso dos que deran el idea, fíxose el camín ún xeito de falar d’úa cousa y d’outra; iba Virginia coyida de ganchete del brazo de don Másimo, ou éste apoyándose nel brazo da moza y nun bastón, pos aquellos días de vento y barruzo afetábanlo muito ás pernas e inda andaba máis aspacio del qu’acostumbraba, y escoltada pol outro llao por don Bonifacio, máis vite y agayoso sempre. A pesar de ser inda febreiro, xa salían nos sitos abrigaos as primeiras flores y enseguida, amañóu un ramín el paisano pra daryo á mocía qu’iba fendo de muleta al sou amigo. Condo chegaron al aldea, foron hasta a capiya pra que se sentase nel poyo don Másimo a descansar un pedacín, peró como xa empezaba a revolverse aire, axina coyeron el camín de volta, nun fose aventallos demasiao, que, como vise coa forza del víspora, iba férseyes ben cansao ir peliando col vento pr’avanzar. Xa taban chegando al camín d’entrada pra casa condo los pasóu un carro, tamén camín da casa.

Nel carro chegaban os dous curas y axina viron aparecer na porta a Malia pra recibillos como era debido. Nun fía falta reparar nel color da roupa pra distinguir ben al cura del flaire: era éste un paisano grande y ancho, al qu’el hábito marrón daba trazas de tonel, mentras el curín, visto xunto al flaire, parecía el mango da garfella, llargo y flaco como un gamayo. Inda taban saludándose a muyer y el flaire condo xa el cura vía escontra el grupo de pasiantes, erguendo a mao y ríndose con toda a boca; paróuse el cura coas maos na centura, esperando qu’acabaran de chegar xunto a él pr’abrazar ún por ún a os tres ermaos, conocidos de veyo por él, xa que vía da capital unde estudiaran os tres, coa casualidá de qu’el tío col que pararan mentras tuveran allí fora el sou tutor nel seminario. Entre os saludos d’ús y d’outros, chegaron xunto á casa y presentaron a os que nun se conocían, antes de pasar todos al comedor pra tomar as doce mentras fora arreciaba outra vez el vento. Poucas novas había na zona pra contarye al flaire: dalgún matrimonio, enterro y bautizo cos qu’el ano antes nun se contaba, y pouco máis; tampouco el flaire tía máis noticias qu’a de trer con él al cura qu’iba encargarse da parroquia condo el veyo acabase de retirarse, que pouco ye faltaba xa.

Nun esperóu qu’acabasen a charla Virginia pra subir á sala coser un pedacín, contando tar sola, peró nun tardaron muito en chegar todos, con súa tía abrindo el camín.

―Xa que tás aquí, aténdelos tú se yes falta daqué, qu’eu teño cousas qué fer. Bús días teñan.

Con aquello, deixóula sola con toda aquella xente. Parecía que, con que tuveran os dous veyos y os curas, xa nun importaba que foran todos homes pra deixalla allí; menos mal que nun tardóu demasiao en chegar Sofía pra con ella, na máis acabar de recoyer os cacharros que s’ensuciaran, xa qu’os outros llabores fixéralos mentras ellos foran dar el paseo. Na máis salir Malia da sala, puxéranse todos a falar ús con outros, xuntándose a charlar conforme el ser de cada ún. Interesóuse el padre Ceferino na llabor que Virginia taba empezando, mentras os dous paisanos iban enterándolo del historia da nena, como xa fixeran a tarde antias cos tres mozos, esta vez sin importaryes qu’ella tuvese delante, y el curín y os máis novos falaban nel outra punta da sala.

Acabóu por ir sentarse cos veyos el flaire, deixando que tamén as nenas puidesen falar. Y nun tardóu muito en pinchar Virginia á criada, preguntándoye se xa ye pasaran as ganas de cantar ou era que coyera medo a tanto cura xunto; como se fosen capaces d’oíllas desd'unde taban, foron arrimándose a ellas os catro máis novos coa disculpa de ver se desde aquellas ventás s’outiaba a casa da fonte y, de paso, se empezara a bordar el pano, recomendándoye a don Benino que la encargase de bordar os panos del iglesia.

―Miyor un manto pra Virxen pra condo la case delante d’ella ―ríose pra ella el cura.

―Eso é úa promesa pra casarse col qu’ella quera ―tercióu el flaire, qu’alcanzara a oír el que dixera don Benino y como inda parecía qu’iban opinar máis nel asunto, apuróuse a cortar el tema:

―Pra que me case ben condo me chegue el tempo; eso é el único qu’importa, se é eso el que mía tía quer que faiga...

―Daqué tendrás que dicir tú tamén neso ―apuntóu el cura, parecéndoye que nun era aquella a contestación que tía que dar úa mocía, por muy obediente que fose.

Volveron cada ún al sou sito y condo, como el víspora, chegóu Malia chamar ás dúas nenas pra prepararse pra xantar, aproveitaron outra vez os dous veyos pra fer sintir a súa opinión sobre a nena y a tía, confiando a os homes de iglesia a preocupación que tían por ver a aquella mocía tan sola con súa tía, que casos como aquel conocían algús y ningún parara en ben condo nun se deixaba ser á xente conforme a os sous anos. El padre Ceferino, que conocía al ama desde fía muitos anos, nel tempo qu’inda vivía a madre, nun yes negaba el xeito que tía el que dicían, peró tía que defender el bon sentido que mostraba a señora Malia y nun había porqué pasar el carro delante dos bois, que ben se vería se tían ou non razón condo chegase el tempo, como ben dixera a nena. Nun era del misma opinión don Benino, peró nun ye llevóu a contra al flaire, decíndose que xa chegaría el momento de fer el qu’houbese que fer.

Sin que deixase de soplar el vento, inda parecendo que amansaba algo, anunciaron al día seguinte os señores Gómez y Molina que deixaban a casa, qu’abonda xente había nellas; inda antes d’irse, trouxéronye a Virginia, a quen ye coyeran apego como se fose neta súa, outro atao de llibros pra que s'entretuvese noutras cousas, ademáis de coser, col aprobación del flaire que fora con ellos escoyellos para qu’a tía nun tuvese qué dicir. Saliron col ameicida da casa sin ver á nena, que miraba cómo s’iban desde úa das ventás da sala; tamén ella yes coyera aprecio a aquellos dous veyíos que tanto s’esmolían por ella desde el mesmo día que chegara a aquella casa.

Envolta na toquiya máis grande que tía, coa frente apoyada nos cristales da ventá, xa tomaos col sou alento, y os oyos inda vendo perderse camín alante el coche nel qu’iban os dous amigos, sentíose outra vez sola, como condo chegara a aquella casa; y así la encontróu don Benino condo subío de despedillos, de volta xa de dicir misa na capiya del aldea.

―Vas ter qu’acostumbrarte a tar vendo chegar e irse á xente. Así é a vida núa casa de parada como ésta... ―intentóu consolalla, véndola tan atristada, inda que nun chorase.

Volvéuse pral cura pra darye as gracias pol intención que poñía y salío despós, deixándolo allí. Nel tempo que llevaba na casa aquella, foi a primeira vez que nun baxóu axudar a preparar el almorzo, e inda tuveron qu’ir avisalla pra que baxase almorzar. Condo Sofía foi buscalla al cuarto, encontróula doblando un papel con todo el cuidao y, antes de baxar, perguntóuye se daquén da casa iba ir á villa esa mañá; supoñendo a criada pra qué quiría sabello, pedíoye que ye dese a ella a carta pra qu’el ama nun osmase nada, se la vía dándolla a Pedro pra que la llevase á valixa, sabendo que nun y’iba gustar miga qu’escribise a sou ermao.

Era xa cerca da media mañá condo Sofía subío pra con ella prá sala, despós de sintir desde allí al criao novo preparando á burra pra ir fer os recaos y, de paso, llevar a súa carta sin que naide máis s’enterase y mirar, por encargo da criada, se había dalgúa prá nena.

Condo parecía qu’al fin paraba el vento e iba poder salirse, empezaron a xuntarse nubes mouras qu’a media tarde xa taban soltando pingaraxas y, un pedacín despós, esvaciábase el augua. El aguya de Virginia taba máis tempo parada sin chegar a tocar a tela que cosendo, mentras as gotas d’augua dibuxaban rosarios de perlías nos cristales; íbanseye os oyos pra fora cada vez que chegaba úa bardascada á ventá, qu’era a cada momento, y, entonces, as gotías xuntábanse nún regueiro que corría hasta el marco y a nena miraba aquello, pensando qu’eran as llágrimas que nunca ye salían. Al sou llao, Sofía seguía calcetando sin parar, fendo chocar as aguyas y sin esmolerse por nada máis que nun fose contar ben y el que tuvese pensando pra ella; de pedazo en pedazo, dalgún dos que se sentaban cerca dos candiles xa prendidos pasaba foya, fose del periódico, d’un llibro ou dos breviarios dos curas, fendo un ruido como de foya de meiz seca, y erguía a vista pra pousalla nas figuras que se recortaban contra a claridá de fora, sin que nin ús nin outras falasen palabra.

Tamén de condo en vez, erguía Sofía a vista da calceta y pasiábala por a sala pra, como dicía ella condo falaba con Antonia, refrescalla un pouco con aquellas cousas que poucas veces se vían por allí, sin entender qu’a sobría del ama nun reparase nellos máis que reparaba nos veyos ou nos curas, téndolos tan a mao y sendo, ademáis, os únicos pra os qu’ella podía mirar como iguales, xa qu’a tía nun dicía nin negaba nada, en toda a contornada. Peró Virginia miraba pra fora sin atender a nada, ni sequera á costura que tía entre as maos.

Carraspióu el padre Ceferino y revolvéuse nel asiento don Benino, cansao xa de tar llendo toda a tarde, sin que naide falase, y como se aquello fose a señal pra poder fello, miráronse os homes un momento antes d’empezar coa disculpa máis normal pra poñerse a falar: el tempo. Queixóuse el flaire por ter que tar allí enzarraos pol augua, el qu’el sentía porqu’era home de bon comer, peró tamén de bon andar al que ye gustaba tomar el fresco y non tar emparedao dentro das casas, qu’inda qu’era monxe, pouco paraba nel convento y menos entre as paredes; recordóuye el cura que nun debían queixarse, que ben búa era el augua pra terra y se Dios la mandaba, taba ben que chovese. Aproveitóu ún dos ermaos pra erguerse estirar as pernas por a sala, arrimándose ás mozas, calcetando Sofía como se nello ye fose a vida, ensimismada Virginia nel augua que corría por os cristales, sin reparar en quén taba xunto a ella.

―¿Gústaye ver chover? ―díxoye baxín el mozo, féndoye dar un respingo á nena. ―Eu penso qu’é triste, inda que guapo, ver correr as gotías...

―É augua, ¿é triste el augua? ―perguntóu como pra si Virginia.

―Son llágrimas del cielo, peró fain medrar ás plantas y eso nun é triste. Plantas como as flores que tá bordando ei... ―Reparóu Xulián nel pano estirao nel bastidor, con úa búa porción de flores xa acabadas, que nun eran tantas como as que vían nel modelo del que sacara el ramo.

―Como borde tan rápido el manto de Virxen, llougo vei haber boda... ―Chegóu por detrás don Benino; nun contestóu nada a moza y volvéuse el cura pral outra: ―¿Y tú? ¿Acabas llougo a toquiya? Xa sabes que teis que ferme ús calcetos, que como siga este tempo vou quedar sin ús enxuitos que poñer...

Nun callóu Sofía como fixera Virginia y perguntóuye al cura por contas buldas iba valirye el ferye os calcetos que ye pidía e inda s’entretuveron un pedacín col axuste que simularon entre el cura y a moza, peró nin por esas conseguiron sacar al outra nena del mirar pra fora. Volvéu sentarse el mozo sin quitar a vista da cabeza da nena volta pra os cristales, determinando perguntarye al cura condo tuvese oportunidá se sabía qué ye pasaba. Ben sabían todos allí qu’aquella casa nun era el sito máis allegre del mundo pra úa mocía como ella, sobría del ama, tan seria y con tantos aires de señora, peró tampouco y’asentaba tanta tristura nella; era verdá qu’inda llevaba pouco tempo naquella casa, peró xa ye parecía que tía qu’ir féndose a tar allí y ás manías de súa tía, que, al fin, nun ye viran desobedecer, cousa que tampouco era el máis normal núa nena con algo d’espíritu. Falándolo entre os ermaos, parecérayes primeiro qu’era algo simple, sempre callada y tan obediente, peró pouco yes fixera falta pra darse conta de qu’el que ye pasaba era que nun taba a gusto naquella casa, tan pendiente del que súa tía ye parecía ben ou mal nella; y al final taban véndola qu’era como un paxarín enzarrao na xaula, que nun fai por escapar peró vei adolecendo allí preso. Nos catro días que xa iba fer que taban allí, na máis la viran rirse de verdá dúas veces, y as dúas na mañá del mismo día, na cocía coas criadas y condo foran pasiar cos veyos; el resto del tempo, enzarrada na casa y coa tía dando voltas alredor, era como el imaxen d’un altar, sempre coa misma cara, nin máis allegre, nin máis triste, como se nun sentise nin padecese, esperando sempre que súa tía falase.

Fóronse al fin as dúas nenas da sala y aproveitóu el ermao máis novo pra falar nun aparte col sou amigo. Eran el cura y él d’un tempo y, xa condo se conoceran por acio de sou tío, dixeran ben, entendéndose a pesar das diferencias. Aquel Benino nun se paraba nel qu’él chamaba fatadas, as preocupacióis da xente que nun ten qué fer y tá dándoye voltas á relixón hasta acomodalla al sou gusto, y, pra él, Dios y el Iglesia eran úa cousa muy seria col que nun se podía andar enredando; y como pra eso, era pra todo, así que podía falarse con él de cualquer cousa, que sabía escuitar y sempre falaba con sentido, inda que tamén fose amigo das bromas inocentes, como a dos calcetos con Sofía; tampouco y’agradaba qu’a xente quixese gobernar as vidas dos demáis y, por eso, nun ye taba gustando miga el xeito que tían as cousas naquella casa coa sobría del ama y entendéu perfetamente el que ye consultaba el sou amigo, peró, como tamén os dous reconoceron, naide yes daba vela naquel enterro y, se a nena nun fía nada por salir d’aquella situación, ellos nun podían fello. Conveniron os dous en qu’era el cura el único que podería fer algo, se as cousas iban a pior, como vaticinaran os veyos antes d’irse, y quedóu don Benino en tar pendiente da nena, que tan desamparada parecía naquella casa.

Ameicéu, al fin, un día soliao y sin vento y volvéu Virginia baxar preparar el almorzo, como se xa nun s’acordase da pena que la tuvera tan apagada el víspora. Outra vez taban cantando as criadas condo chegóu á cocía, recibíndola col miyor ánimo pra que se puxese contenta y cantase con ellas, y eso era el que taba fendo condo tapóu a porta a sotana del cura novo, chegando cos tres ermaos de dicir misa, allegrándose de vella tan animada. Acordóuse a moza de que llevaba máis d’ún ano sin cantar condo toda a vida tuvera gorgoxando por a casa, como dicía Petra, mentras fía os sous trabayos hasta que sou padre se puxera malo pr’acabar morrendo y tuvera qu’acostumbrarse a trabayar sin cantar, que nun taba ben fello tando de lluto, y condo chegara á casa aquella, nun s’acordara sequera de cantar porque nin tía ánimo pra fello, nin, se lo tuvese, iba atreverse; acordóuse tamén del viaxe que la llevara allí, col arrieiro cantando todo el camín, como fía mentras trabayaba por os cabanóis, y qu’hasta ye molestara ter qu’oillo. Cantar sempre y'axudara a trabayar y a pasar as penas y el pedacín que tuvo cantando coas criadas parecéu que ye dera ánimos, inda que, na máis entrar nel comedor, víronla coa cara de todos os días.

Despós d’almorzar, fóronse todos os hospedes á villa atender os asuntos que los tían parando allí, os curas tar col da parroquia pra preparar el Cumplimento Pascual, el abogao ver al cliente que tía allí y os outros dous por acompañallos, y quedaron as muyeres fendo llimpeza xeneral da que, como pra todo, cada úa tía trabayo al son de quen era na casa: Antonia llavando a roupa, Sofía fregando os pisos, Malia fendo as cama y Virginia llimpando os cristales y el polvo. Condo acabaron, taba sendo el hora de xantar y xa vían de volta os de fora.

A pesar de todo el trabayo que tuvera por a mañá, sacara Antonia tempo pra fer el postre del día para xantar, peró tampouco a Virginia ye souberon os fereixolos como os da casa, nin llevando as mismas cousas como llevaban. Faltábayes allí el miyor salsa que podían ter; a festa qu’amañaban cos criaos toda a tarde, muitas veces vistíndose d’antroido, inda que nun salisen da casa, porque comellos con todo el cuidao y sin poder nin falar quitábaye toda a gracia á festa; y máis inda, condo hasta el comedor chegaban as risas da cocía por os contos que dalgún dos criaos taba contando. Acabóu al fin a xanta, que máis ben fora suplicio prá moza, y escapóu prá sala mentras os demáis iban dormir a sesta. Inda non ben se sentara Virginia condo vío abrirse a porta con todo el cuidao; nel vano, apareceron dous antroidos la mar de guapos que resultaron ser Pedro y el arrieiro vistidos como se foran úa parexa de veyos y, detrás d’ellos, asomaron Sofía y Antonia cúa bandexa con fereixolos y concos de chocolate.

―Xa que nun che deixan vir á cocía, vimos nosoutros verte...

Zarróu a porta Sofía pra que nun ye chegase el ruido al ama y dedicáronse a siguir allí a festa qu’empezaran na cocía mentras xantaban.

El primeiro en chegar á sala foi don Benino pr’avisallos de que taban fendo demasiao ruido y, de paso, xuntarse á festa, que por ser cura nun deixaba de ser novo y gustarye as risas, inda que fosen con tento para que nun se sentisen; foron chegando despós os ermaos y, condo xa iba baxar tomar el café, asomóu a cabeza el flaire, estrañao d’oír cantar na sala. Subía de volta Sofía con máis fereixolos y máis chocolate condo encontróu nel pico del escaleira al ama coas maos nos cadriles, mirando pra ella:

―¿Únde vas con eso?

―Tan todos na sala y pediron que yes llevase esto pr’allí ―disculpóuse a nena y, xa que tamén taban os criaos, pensóu qu’era miyor avisalla antes de que s’enterase al vellos: ―Tamén tamos os criaos...

―Xa.

Nese momento, abrío a porta da sala el padre Ceferino, parecéndoye que tardaba muito a criada, y, al ver a Malia falando con ella, foi buscallas pra nun deixar qu’el ama reñise á nena, que nada malo fixera. Volvéu Sofía embaxo buscarye el café al ama, que nun quería nin chocolate, nin fereixolos, nin festa, y, detrás d’ella, baxaron os outros criaos, escapando da seriedá que s’osmaba xa na sala por muito ánimo de festa que tuvesen todos os demáis. Acabóu Malia el sou café y volvéu irse pral sou cuarto, deixando vía llibre a os outros pra baxar, cada ún coa súa taza na mao y os platos cos fereixolos qu’inda quedaban, pra cocía, unde volvía tar a festa. Foi pasando d’ese xeito el sábado fereixoleiro cos curas y os que nun lo eran na diversión.

Igual qu’el outro sábado, antes das doce da noite subío Sofía daqué que picar pra pasar ben el ayuno hasta el hora da misa y a volta á casa, deixando pral final el llevallo a Virginia pra tar un pedacín con ella, que desque chegaran os tres ermaos nun yes deixaran nin falar como era debido.

―¿Qué fais ei? Pasa y cerra, qu’inda nos vei piyar mía tía... ¡Hoy nun temos a don Bonifacio pra rirnos!

―Peró temos outras cousas... ―respondéuye a criada con picardía, asomada inda á porta, peró como naide salía al pasillo, acabóu por entrar y zarralla.

Sentadas as dúas mozas na cama, compartindo as rebanadas, foron falando de todo conto pasara aquellos días, das chegadas y das partidas, peró, sobre todo, das chegadas, que muito interesaban a Sofía. Aquella charla coa moza volvéu a Virginia al sou ser, de natural allegre y hasta un pouco tentadora de máis, como condo taba con sou ermao na casa ou coas vecías, que ben que las pinchaba condo s’enteraba de qu’algúa ye gustaba un mozo, inda máis porqu’a ella nun y’iban demasiao esos enredos y, se ye gustaba dalgún, procuraba que naide s’enterase. Así que, vendo el interés que mostraba Sofía por os ermaos, nun tardóu miga en ferye un pouco de rabiar, sin acordarse de que tampouco el outra s’acobardaba fácil, conforme la vira falando con Pedro, tirándose puyas ún al outro. Y se ella pinchaba por mirar muito pr’aquellos mozos, axina ye vío de volta qu’ella fixese como se nun los vía, se nun taría volvéndose xa la son del ama; confesóu a nena qu’era pol medo que ye tía a os manexos de súa tía se vía que yes fía caso, ou qu’en cualquer momento ye mandase fello, que ben atentos y curiosos eran os tres. Sentiron nese momento abrirse úa porta y quedaron as dúas calladas, escuitando hasta que sentiron pasos pasillo alante y, pensando se sería el cura que baxaba a bandexa, saliron as dúas pra que nun fose baxar él; peró nun era el cura, senon que se deron de frente col máis novo dos ermaos llevando apilaos os cacharros das tres bandexas. Por nada vei todo al tarrén coa salida das nenas, todas apuradas, delante mismo d’él.

Iba el mozo inda en mangas de camisa, como solían tar os homes nos sous cuartos, peró as nenas, entre el susto que llevaran al tropezar con él y el recordo del sábado anterior, romperon a rir inda que sin fer muito ruido; quixo Virginia meterse nel cuarto, na máis tapao el camisón cúa toquiya, descalza y col pelo solto. Disculpóuse el mozo mentras Sofía ye coyía as bandexas y xa empezaba a baxar as escaleiras, deixando sola a Virginia parada nel vano da porta, sin saber qué fer, qu’aquel nun acababa d’irse. Subío outra vez Sofía e inda taban os dous allí, paraos, mirando ún pral outro; déuyes as búas noites outra vez don Xulián y entraron pral cuarto ellas, pra rirse a gusto del encontro qu’acababan de ter, tan a punto col que taban falando.

Preparóuse pra ir a misa Virginia, dándoye voltas a qué cara poñer delante del mozo y os ermaos, despós del encontro da noite, tendo medo que se yes escapase daqué delante de súa tía, máis preocupada pol qu’ella pensase que pol que pensasen ellos por vellas a ella y á criada nel cuarto, insistindo como insistía Malia en que nun se xuntase cos criaos, peró tamén un pouco molesta porque la vira como la vira el mozo. Chegóuye a roupa al corpo condo s’enteróu qu’os tres ermaos saliran ben cedo camín da capiya col cura pra ir despós andando hasta á villa, deixando el coche pra que fosen ellas y el flaire; esmolida como tuvera por cómo iban poñerse nel coche, que seguro qu’iba tello de frente, y nun sabía cómo iba amañar pra nun ter que mirar pra él, xa que nun iba quedarye outra que vello. Foi así la mar de tranquila pra misa y á salida, condo el flaire vío anunciar que se quedaba a xantar na villa cos curas, el d’allí y el novo, y outro paisano, que despós s’enteróu qu’era el alcalde, chegóuse a súa tía pra invitallas al baile d’esa tarde na casa del conceyo, esqueicéuse de todo el que nun fose saber s’iba ir ou non a tal baile, sin importarye miga quén las iba acompañar pos, conforme taba dicindo súa tía, nun podían vir desde alló embaxo ellas solas, nin tendo coche na casa como tían. Xa taban xantando, condo cayéu a nena en quén iban ser os acompañantes, al tempo que Malia taba invitándolos a ir con ellas. Casi s’atrapaza Virginia condo empeza súa tía a poñella a ella de disculpa pra ter qu’ir y nun poder chegar allí solas, y eso que xa don Xuan, el ermao máis veyo, acetara el invitación por os tres.

Tardóuye anos qu’acabase a xanta pra poder ir á sala pra falar, sequera un bocadín, con Sofía y contarye, se nun lo sabía xa, el qu’había pr’aquella tarde; peró nun iban ser así as cousas porque, na máis erguerse da mesa, chamóula a tía que nun salise del comedor para falarye úas palabras, que foron pra mandarye ir tirarse un pedazo na cama pra tar nel baile ben descansada. Obedecéu a nena sin chistar sequera, peró sin ter ningúa gana de fer el que ye mandaban, y abríoseye el cielo condo, d’allí un pedazo, petáronye na porta y resultóu ser a criadía que vía enterarse del qu’había y animalla un pouco a ir al baile, contándoye cómo era outros anos.

Tal como Sofía ye dixera, nun había muita xente na casa del conceyo, peró, entre as señorúas y veyos todos emperifollaos con traxes del ano da nana, inda iba habendo algúa xente nova con ganas de festa y el orquesta nun paraba de tocar pezas pra que bailasen. Condo chegaron, despós d’un viaxe que foi pra moza un tormento, sentada frente al ermao máis novo y sin que súa tía callase a boca un momento, agradecéndoyes que fosen con ellas, dúas probes muyeres solas nel mundo, xa taba empezando a festa, peró inda tuveron qu’ir saludar, tía y sobría, a os conocidos da muyer, práticamente todos os que taban allí, y aguantar a nena que Malia yes contase el historia da súa chegada allí y que todos la reparasen dos pes á cabeza, sin deixar nada nel buche. Acabaron al fin aquel recorrido por el salón del baile, que máis ye parecía a Virginia úa feira de ganao na que súa tía quixese vendella, y foron sentarse con un peteiro de muyeres y mozas núa punta da sala, coas que xa tuveran na ronda de saludos. Mentras a moza pasaba por aquel calvario, os tres ermaos foran xuntarse cos conocidos que tían allí, peró, na máis vella sentada, volveron saludallas y el máis veyo pedíoye permiso á tía pra sacalla bailar, antias que l’allouriasen as muyeres cos sous contos. Bailóu a nena cos tres el tempo que tuveron nel baile sin cruzar media palabra con ningún hasta que, avanzada xa a festa, mandóu el alcalde abrir as portas pra que se xuntase a xente da festa da plaza y a de dentro, que por algo era Antroido y nese tempo todo el mundo tá revolto y pódese todo, dentro d’un orden. Xa contaba con aquello Virginia y medio quedara con Sofía pra que fose buscalla para nun ter que tar toda a noite coa tía y poder divirtirse un pouco; col que nun contara era con que, al vella Sofía bailando, saludásela de llonxe, deixándola con quen taba, nese momento don Xulián. Col bon de xuntar as dúas festas y como ella nun conocía máis qu’a os criaos da casa, a os hospedes y al molieiro, nun tuvo outra que pedirye al mozo que, ou la llevaba de volta con súa tía, ou siguía bailando con ella, peró que nun la deixase sola entre tanta xente desconocida.

―¿Cómo se y’ocurre que fose deixalla sola ou con súa tía? ¿Nun la llevo ben?... ―A nena, azorada, dixo que si coa cabeza: ―Pos, entonces, vamos siguir bailando...

Tampouco eran os únicos que, d’úa festa y del outra, se perderan entre a xente; máis dos da festa del alcalde que, al ser menos, nin se vían entre os de fora. Al fin, núa das voltas por todo el baile, deron con Malia que, escoltada por os ermaos de Xulián, seguida de palique coas muyeres.

―¿Quer parar?

―Miyor... ―Nun s’atrevéu a acabar a resposta Virginia, tendo medo a tar abusando xa, se el chaval tía interés en bailar con outra.

―Por mín, non. Xa tou chén de ter que peliar coas ermás y fiyas de todos os conocidos nosos y de noso padre, muy esmolidas porque temos os tres inda solteiros... Peró se tá cansada...

―Eu non. ―Ríose pra él a moza al acordarse cómo tamén sou ermao, condo nas festas tía a dalgúa empeñada en bailar con él, iba sacalla a ella pra ter disculpa y fer que lo deixasen tranquilo un pedazo.

―¿Y nun haberá daquén esperando que la solte pra sacalla? ―atrevéuse a siguir a charla, vendo qu’al fin cambiaba a cara á moza.

―Como nun sía ún dos sous ermaos, porque nun conozo a máis xente aquí... ―Ríose outra vez Virginia.

―Ou súa tía pra mandarye bailar con algún dos veyos que pense ella qu’é bon partido...

―¡Pra ella, qu’inda tá solteira! ―espetóu a nena sin pensallo dúas veces.

―¡Vaya! Inda vei ter máis sangre da qu’aparenta condo tá na casa. ―Río un pouco el mozo, sorprendido por a reación de Virginia.

Callóu un bocadín a nena antes de responderye:

―Parece que fala máis coas muyeres que condo tá na casa...

―É que con súa tía de guardiana, cualquera...

Ríronse os dous y acordóuse Virginia que fía muito tempo que nun lo pasaba tan ben, pro, al mismo tempo, pasóuseye outra idea por a cabeza que ye fixo fruncir el ceño. Déuse conta el mozo y atrevéuse a preguntar qué ye pasaba.

―Que vei acabarse el baile y todo vei ser igual... Aquello é pior que tar preso y agora sin os veyíos, nun vou poder nin salir da casa... ―queixóuse, pensando nos días que se ye vían enriba.

―Peró tá Benino, pode ir con él; é cura, nun creo que súa tía ye poña tachas... Ademáis, tendrán qu’ir a os cultos, ¿non?

Nestas taban condo volveron pasan cerca del grupo y el ermao grande capióuyes pra que s’arrimasen al grupo que xa taba preparando pra marchar. Inda antes de chegar xunto a os outros, añadío el mozo:

―Y nun s’esmola pol d’ayer. Naide máis qu’a criada anduvo por os pasillos.

Augua mansa 4

EL ÚNICA novedá dos domingos naquella casa talmente parecía qu’era el madrugar pra ir á misa, el almorzo condo chegaban y despós a misma rutina de todos os días; llevaba na máis úa semá allí y xa taba cansada d’aquello, como se tuvese allí desque nacera. Condo chegaba el domingo na casa de baxo, era case úa festa, y se nun lo era, fíanlo que fose, porque nun tar trabayando todo el día era algo que nun pasaba sempre, na máis os domingos preparaban pra xantar algo distinto del caldo y as fabas, as patacas y a verdura de todos os días y na máis ese día remoloniaban hasta pra erguerse da sesta y nun era que nun tuvesen trabayo, qu’abondo había igual sempre, senon que lo fían con máis acougo, d’outro xeito distinto al de todos os días y, antes de morrer sou padre, hasta iban de tarde dar un paseo condo taba bon tempo y Antón iba al baile qu’amañaban delante da taberna del pueblo con ún que sabía tocar algo el acurdión; ella fora dalgúa vez mirar cómo bailaban y s’inda tuvese alló, ben seguro que llougo iba empezar a ir bailar. Naquella casa case nun se sabía qu’era domingo; nunca tía qué fer máis que “comportarse”; pasiar, coser, se y’apetecía, ou tar sin fer nada, eso era todo el que, según súa tía, tía que fer úa señorita, el que se suponía qu’era ella.

Na máis pra os criaos era domingo de verdá: despós de xantar, Antonia envolvéuse na manta y foise camín adelante pr’hacia el aldea, ver ás amigas, díxoye Sofía condo ye perguntóu; desde a porta da casa vío como s’iba máis agayosa del qu’andaba na casa a mayoría dos días. Un pedazo despós foron el arrieiro y Ramón os que, al paso que marcaba el máis veyo, saliron tamén camín del aldea; os criaos máis novos saliron condo xa taba máis cerca el oscurecer qu’el mediodía, col carro y el burro que los llevara a os catro á misa polla mañá, pra ir al baile da villa.

Enfilaban os mozos el camín, condo apareceron na buqueira del que llevaba á casa Malia y os señores, de volta xa del paseo da tarde á fonte; botóu Virginia a andar, sen presa, escontra ellos y condo xa taba cerca, paróuse esperar que chegasen xunto a ella.

―Víamos dicíndoye a súa tía que ten que deixarye ir al baile. Nosoutros todos somos xa algo veyos pra fer búa compaña a úa moza nova como usté ―díxoye don Bonifacio, el mismo qu’a noite pasada salira deixar a bandexa xunto á porta.

―Xa, fiya. Tú nun fais nada metida na casa un domingo detarde, teis qu’ir al baile... ―tercióu doña Cecilia.

―Xa veremos el domingo que ven... ―cortóu pol sano Malia. ―Hoi xa nun hay quen la lleve; ademáis, penso que tendréi qu’ir con ella, ¡nun la vou mandar cos criaos!

Asentiron todos ás últimas palabras del ama y sentáronse nel banco xunto á porta para falar un pouco, mentras acababa de chegar a noite naquel oscurecer tranquilo y sin gota de frío. Inda nun zarrara a noite condo chegóu de volta Antonia con un atao colgao del brazo y un pouco detrás d’ella Ramón y el arrieiro; y detrás d’ellos entraron todos na casa. Aquella noite foi Antonia quen yes sirvío a cia, qu’era del que xa comeran a mediodía, y nun tardaron muito en ir cada ún pral sou cuarto.

Inda taba desperta Virginia condo sentío chegar el carro y un pouco despós, abrirse a porta da casa, que fía algo de ruido de máis, y volver zarrarse col mismo chirrido; aquella noite dormíose pensando nel baile del que chegaran os dous criaos máis novos da casa y soñóu mezclando os bailes que vira alló embaxo, a os qu’iba Antón, y a xente nova que taba conocendo naquel sito novo. Erguéuse como todos os días pr’axudaryes na cocía a preparar el almorzo antias que baxase súa tía y nun y’estrañóu encontrar úa Sofía inda medio dormida, abríndoseye cada pedacín úa boca de cuarta, mentras Antonia, máis faladora qu’outros días, botábayas como quería del baile y d’outras cousas. Na semá que xa llevaba allí, consiguira al fin qu’as dúas criadas se sentisen ben con ella delante y, pouco a pouco, taba llogrando que falasen delante d’ella y con ella como con cualquer moza de confianza. Pouco falaba aquella mañá Sofía, demasiao ocupada en acabar d’espabilar pra que nun ye berrase Malia, pro pra eso xa taba Antonia, que nun callaba de meterse con ella y, menos inda, condo chegóu almorzar Pedro, con igual cara de sono qu’a criadía. Enteróuse así Virginia qu’el mozo era sobrín da criada máis veya, fiyo del ermá que tía casada nel aldea d’al llao, y que Sofía éralo de Ramón, el outro criao; aparte dos parentescos entre ellos, púxose Antonia a contarye cómo eran os bailes da villa nos sous tempos y nos d’entonces, que nun ye prestaban miga porque, según ella, agora eran todos ús descaraos y nun había vergonza ningúa na xente. Ríose el mozo por baxo condo súa tía dixo tal cousa y, como ye preguntase Antonia de qué ría, respondéuye coa copla qu’empezaba: “Dice mía bola que nun hay vergonza...”

―Déixate de cantos y acaba, que toca ir al molín y nun é pra tar algariando por ei todo el día ―cortóu Antonia, sabendo ben el que dicía a canción dos tempos d’antes y que nun ye faltaba razón al que la sacara, xa fía tantos anos que nin s’acordaba a xente quén fora, pro qu’inda tía toda a razón nel que dicía. ―Ademáis, eso nun é pra cantar delante de dúas mozas casadeiras, sinvergonza... ―coloriaron as dúas aludidas hasta el réiz del pelo, Sofía porque conocía ben a copla y Virginia porque era a primeira vez qu’allí se falaba d’ella d’ese xeito.

Xa desde el primer sello ye falaba Petra d’esas cousas pra que fose sabendo el qu’era a vida, pro Petra, parecíaye a ella, podía fello porque fora pra ella casi como súa madre, mentras qu’Antonia nun la conocía de nada y nun ye gustaba que falase d’ella así. Por nada bota a perder el llabor de toda a semá por deixarse llevar por as ganas que y’entraron de recordaryes quén era allí, pro, al fin, callóu y procuróu nun fer caso del qu’a ella ye tocaba nel que dixera a criada, y máis sabendo qu’allí Antonia era a Petra qu’había en todas as casas, como ben claro yo deixara na máis chegar, a criada veya que pode dicir el que quera, porque xa taba allí condo chegaran todos os demáis, hasta el que fose amo nesos momentos, ou ama, como era el caso.

Antonia criara a os dous ermaos desque naceran y era na casa un autoridad, inda que procurase, pol ben de todos, nun usar da voz que tía máis que nas cousas del sou llabor: a cocía. Chegara a criada á casa aquella condo inda era nena y fora muitos anos a mao dereta da bola de Virginia; entre as dúas foran tirando pr’alante coa casa y col bolo da nena, qu’era un vividor que, se nun fora pol qu’a muyer trabayara, acababa con toda el hacienda. Inda con esas y todas, condo el home morío, nun ye quedaba del que heredara máis qu’a casa y úas terras que tían a renta ús vecíos; pouco máis duróu a muyer qu’el home, pro inda amañóu de deixar el miyor acomodaos posible os dous fiyos que tuvera: casao Basilio en búa casa y a Malia coa casa xa encarrilada pra ter bús inquilinos na clientela da fonte. Todo ese tempo tuvera a paisana a Antonia xunto á ella y xuntas pasáranlo todo y trabayaran pra tirar pr’alante; al morir el ama, deixando sola á fiya, tamén ésta botóu mao da criada pral que ye fixo falta, pro sin perderye nunca el respeto que ye coyera desde nena, condo tanto valía a palabra d’Antonia como a da súa madre.

Entre úas cousas y outras, foi chegando el hora de sirvir el almorzo y xa taban baxando as escaleiras os d’enriba condo Virginia salío da cocía pra ir ella tamén pral comedor; condo acabaron d’almorzar, os señores Vázquez anunciaron el idea d’irse ese mismo día, se a señorita Malia tía a ben mandar aviso á villa pra que yes preparasen un coche. Chamóu el ama a Pedro, que taba na cocía, esperando que lo mandase al molín, pra que fose llevar el aviso na mula andadora, mentras preparaban as cousas prá marcha: el equipase y úas cousías pral camín.

Un hora despós, taba el coche da casa preparao na porta esperando qu’acabasen as despedidas pra botar a andar pra villa, unde xa taba disposto el outro coche que tía que llevallos á villa da ría, unde coyerían el de línea pra ir á ciudá; ofrecéronse nel último momento a acompañallos hasta á villa os outros dous inquilinos coa disculpa de fer ús encargos y al fin salío el carro al camín y al pouco xa se perdera al outro llao del alto. Na máis irse, mandóu Malia al molín al mozo y a Sofía erguer el cuarto que quedara desacupao, mentras Antonia poñía a calentar augua pra llavar a roupa da cama. Axudóuye Virginia a subir todos os trastes pra llimpar el cuarto, pro nun quería a moza deixarye entrar n’él por medo a que coyese algo del que tía a señora y el ama ye botase as culpas a ella; porfióu a nena col outra hasta que ye deixóu axudarye.

Nunca antes vira Virginia erguer un cuarto con tanto afán, y non porque nel outra casa fosen ús cochos, senon pol xeito que tía de fello Sofía. Empezóu a moza por abrir a ventá del cuarto, que taba na fachada da porta da casa, y tirar por ella toda a roupa da cama, coyéndola coa puntía dos didos como se fosen ortigas; coyéu despós un freganzo que subira con un caldeiro d’augua fervendo y pasóulo por todas as cousas qu’había nel cuarto, sin deixar nada; púxose despós a fregar el tarrén, restregando conto podía con arena y el freganzo de paya, mentras Virginia iba aclarando con un trapo y augua llimpa el qu’el outra xa fregara. Foron despós arreglar os outros cuartos, pro en ningún fixeron tanto como naquel, supuso Virginia que porqu’inda iban siguir ocupaos. Inda nun y’acabara d’asentar que llevara tanto trabayo un solo cuarto, por muita fonda d’alta que fose aquella, condo, al chegar embaxo cos tarecos de llimpar, encontraron a Antonia y a Ramón acarriando inda caldeiraos de augua fervendo pral trobo da roupa.

―Hay que llavalla ben, que nunca se sabe el que se pode pillar d’esa xente, que, con tanto baño y tanta augua, xa ves tú cómo tá a muyer... ―acabóu d’esplicarse entonces a nena a qué vía tanto refregallo todo y el cuidao que puxera al quitar a roupa da cama Sofía, que’iba outra vez pr’arriba.

Subío detrás d’ella sin dicir nada y víula zarrando a ventá y as contras del cuarto que deixaran os Vázquez; condo acabóu, sacóu da mesita a bacenilla, prendéu un pedazo dalgo que Virginia nun soubo qu’era y botóulo nella, deixándola nel medio del cuarto. Salío atrancando a porta detrás d’ella, pro inda ye chegóu á moza un olor raro.

―¿Qué era eso?

―Ún especie de papel que túa tía manda queimar nos cuartos condo los desacupa a xente que ven á fonte; dixo un día qu’era pra que nun se pasasen os males ús a outros... ¡Eu qué sei: cousas da túa tía! Pro mándalo y hay que fello. Y agora que xa acabamos, ¿veis comigo al molín? ¿Deixarache túa tía?

Nada miyor pra sabello qu’ir perguntarye y así lo fixo Virginia. Tal como esperaba, encontróula nel sou cuarto, contando os cuartos qu’inda taba guardando núa faltriqueira condo entróu a moza, en recibindo permiso. Despós de poñer mala cara condo a nena ye contóu únde quería ir con Sofía, cedéu al fin recordándoye outra vez quén era y el que s’esperaba del sou sentido; prometéuye Virginia ser formal y máis qu’eso y salío del cuarto rezando pra que Sofía tuvese inda esperándola y nun se fose sola.

Xa contaba ella qu’aquel paseo ye prestase máis qu’os que dera cos inquilinos y súa tía y así foi, que pra eso pouco fía falta. Seguiron el camín da fonte un pedazo, pro antias de chegar á casa dos baños, tomaron por un carreiro de caballería; según iban chegando, xa sintío Virginia el ruido del augua y enseguida vío a casa del molín y a mula que llevara Pedro amarrada nún dos árboles da veira del río; inda que taba coa cabeza gacha, tamén a mula parecéu vellas a ellas y reconocellas, porque botóu un relincho qu’á nena ye sonóu como un saludo.

―Mira que ben avisa esa condanada, xa saben os de dentro que chegamos... ¡Sempre fai el mismo! Y hasta avisa se son da casa ou nun conoce, mira se é espabilada ―comentóu Sofía, qu’hasta entoncias fora contándoye el baile del víspora y el que se preparaba pral Antroido.

Tal como dixera Sofía, condo chegaron xunto á porta del molín taban esperándolas Pedro y el fiyo del molieiro, qu’era el que taba as máis das veces atendendo el molín; era aquel mozo máis alto qu’el criao, pro tamén máis desamañao de corpo y máis blanco, nun se sabía se da farina que llevaba por riba ou pol tempo que pasaba nel molín sin que lo vise el sol, porque chegaba allí inda de noite y nun s’iba hasta el oscurecerín de todo. Con esas y todas, nun ye parecéu a Virginia que se podese dicir qu’era feo y miróu al disimule pra Sofía, pra ver qué cara ye poñía ella, pro a moza nin sequera miraba pra él, mentras saludaba y la presentaba.

―Así qu’es a sobría da señorúa... ―Reparóula del pico al fondo, mentras a ella nun se y’escapaba a sorna del apelativo que ye daba a súa tía, dándoye nel fondo a razón. ―¿Vei deixarche ir dacondo al baile, ou son pouco os da villa pra súa sobría?

―¿Qués callar d’úa vez, farangayo? ―cortóulo Pedro: ―Vei atender a molenda que xa tan roéndose as pedras del meiz... Perdónelo, que nun sabe el que diz...

―¿Y tú por qué me falas agora d’usté? Y nun necesito que me defenda naide, que teño llingua y sei usalla ―metéu baza Virginia.

―Déixalos. Vamos hasta el pozo a ver se tá daquén pescando truitas por ei ―Coyéula Sofía del brazo y llevóula por un carreiro que siguía río abaxo.

Aquel sito si que se parecía al outro pueblo, era casi como tar nel molín condo iba con Antón llevar y buscar a molenda, inda qu’allí tuvera con Sofía y el molieiro fose abondo máis novo. Chegaron a un pozo al qu’a criada dixo qu’iban pescar y, nel brao, bañarse os mozos del aldea, como fían por todos aquellos sitos condo había abondo calao nos ríos; aquel día nun había naide condo chegaron, pro, condo xa daban volta pral molín, sentiron falar a daquén cos mozos y Sofía tiróu pro Virginia pra detrás d’un castañeiro ben grande qu’había na veira del carreiro, mandándoye callar coa mao. Un pouco despós viron pasar xunto á ellas al que sentiran falar y Virginia sentío que ye corría un calofrío pol espalda; el paisano qu’acababa de pasar por delante d’ellas era grande como mayo y peludo que metía medo, llevaba úa zamarra que tía máis cotra que tela y él mismo nun debera tocar el augua nún bon montón d’anos.

―Ese é Sacauntos. ―Como Virginia mirase entre estrañada y divertida pra Sofía, ésta esplicóu: ―É el matachín, el que capa os animales y, bueno, el que fai todos esos trabayos. El nome puxéronyo xa fai muitos anos por os trabayos que fai y por... Bueno, xa lo viche.

―¿Y por qué nos escondemos? ―perguntóu, chegando xa xunto al molín.

―Porque a naide ye gusta tropezar con él. É muy raro...

―¿Qué falais, de Sacauntos? ―interesóuse Pedro, inda na porta.

―Si. Y tú, ¿inda nun te fuche?

―Enseguida. Xa tá enchéndome os sacos...

Inda nun acabara de dicillo, condo ye chistóu el molieiro pra que fose coyellos y entre os dous asentáronlos nel albarda da burra, antes d’atallos a os queiros; inda que xa taba todo preparao pra marchar, tuveron un pedacín de cháchara allí fora, mentras el chaval del molín zarraba a porta y preparaba a vara pra ir pescar col Sacauntos, xa que nun ye trouxeran máis grao qué moler. Xa taba cerca el hora de xantar condo al fin botaron a andar camín da casa, ús detrás d’outros y a mula zarrando a fileira; como iban as mozas con él, nun quixo Pedro montar y al saliron al camín da fonte, acomodóu el sou paso al d’ellas pra ir falando. Era el criao un mozo de bon trato, ocurrente y falangueiro, que, con pouco que lo pinchasen, contaba todo conto sabía y pensaba, y así, mentras chegaban á casa, enteróuse Virginia da moza que tía metida entre os oyos y tamén qu’el molieiro tía nel mismo sitio a Sofía, comentario que ye valío un bon pellizco da moza, al que respondéu con úa risada y ún dos ditos a os qu’era tan aficionao. Prestábaye muito á moza aquel neno, qu’as veces ye recordaba a Antón, igual que vía en Sofía un amiga como as que deixara nel pueblo, y os dous criaos iban coyéndoye fe desde el primer día, condo la viron chegar sola y acobardada a sito desconocido y sin parecerse miga á desabrida de súa tía.

Nun tía nin idea Virginia de todo conto se falara d’ella nel baile el víspora e, inda menos, del espetación que s’erguera al vella na misa por a mañá ben cedo; non por nada era a novedá da contornada y ademáis, sobría da Señorúa, como ye chamaban os máis maliciosos a Malia, igual con algo de razón. Desde que se soubera que chegara á casa, parecía que todos tían algo que dicir d’ella, inda que ben poucos la viran sequera, pro el máis d’ellos, por aquello del díxome que me dixo, falaban abondo ben d’ella y máis comparándola coa tía; enseguida chegóu á xente qu’era úa nena trabayadora que s’erguía ben cedo pr’axudar nel que fose, outros chufábanla por curiosa y por humilde, qu’eso era dicir muito falando d’aquella casa, y así, ús y outros, todos falaban mentras esperaban saber cousas de lley d’ella. Por todo eso, condo chegóu el domingo muita xente tuvo máis oyos pra ella que pral cura na misa y despós, condo saliron os criaos da casa, todos encontraron oreyas ás que falar da sobría del ama y, como a nena yes entrara a todos abondo ben, nun se sentían d’ella máis que cousas búas ou inda non muy ruías.

Falara Antonia na casa del ermá coas vecías del ben disposta qu’era pra todo, inda que nun corría muito y parecía sempre un pouco cobarde de máis, pro víanseye repuntes que pintaban ben ás claras que nun era fata, nin se deixaba pisar por naide por muy tranquila que fose; el arrieiro pintábala callada y demasiao atristada pral sou gusto, inda que xa revivía condo taba na cocía coas criadas de palique, nel que ye daba a razón Ramón, que la vía demasiao flaca, como todas as mozas d’agora que nun son como as d’antes. Pro os que máis atención tuveran foran os dous máis novos nel baile; mozos y mozas querían saber cómo era ella y con ellos y, por se antes tían pouca curiosidá, coa pintura que yes fixeron d’ella máis d’ún y d’úa púxose a cavilar qué fer pra poder vella de cerca, cousa abondo complicada se a tía nun ye deixaba tratar coa xente d’allí máis del qu’ella trataba. Pol d’agora, Llorenzo, el fiyo del molieiro, xa la conocera y xa tía qué contar a os mozos condo los vise.

Condo chegaron á casa, xa taban preparándose pra xantar os del comedor, así que Virginia tuvo qu’apurarse pra nun feryes esperar por ella. Inda chegóu al comedor detrás de súa tía, que, despós de borrar el ceño, que xa tría fruncido, interesóuse pol paseo, aprobando que volvera con miyor color del que tuvera en toda a semá que llevaba allí. Tamén fixeron notar a miyoría os dous paisanos na máis entrar nel comedor:

―Quixemos ir á villa pra buscar algo pra que t’entreteñas si ven outra vez el mal tempo y nun podes salir pasiar, que búa falta che fai pol ben que che senta... ―empezóu ún, mentras esperaban que chegase Sofía sirvir a comida.

―Xa se sabe qu’é aire y movemento el que fai falta á xente nova. Pro como nun se pode sempre, trouxémosche úas cousas pra que mandes el tempo ―siguío el outro. Xa Sofía entrara y empezara a servillos condo ye puxeron xunto al plato un atao: ―Son us llibríos.

―Sentíramosye dicir que xa nun había qué coser desde qu’ella chegara, así que ―falóuye a Malia don Bonifacio: ―ocurríusenos que é bon trabayo que llea da qué úa mocía, qu’así tamén s’aprende, se nun ye molesta, claro...

―Non, nun s’esmolan. Tamén eu taba pensando encargarye dalgún llibro... ―Muito sufría el ama vendo a súa sobría fendo os trabayos das criadas por nun ter qué mandarye que fose ben a úa señorita, condo s’acordara que tía visto ás que vían tomar os baños llendo llibros por ei, así que nun podía virye miyor a os sous planes el ocurrencia dos veyos.

Condo acabaron de xantar y xa se retiraban a os cuartos pra sesta, chamóu Malia a Virginia pra que fose con ella al sou y ye mostrase os llibros; abrío a nena el paquete con todo el cuidao pra nun estropiar nin miga el papel d’envolver y foi lléndoye á tía os títulos dos llibros: dúas vidas de santos y dúas novelías das qu’entonces taban de moda entre as muyeres que llían. Aprobóu os llibros Malia y mandóula con ellos al sou cuarto, contando que se y’ocurrise empezar a llellos, como así foi. Nun eran os primeiros llibros qu’a nena tía entre as maos, y menos os dos santos, que na casa inda había dalgún, d’úa tía da madre d’Antón que quixera ir pra monxa y como nun ye deixaran, quedara solteira y dedicárase a rezar y ller llibros d’aquellos; tirada na cama, foi pasando ún por ún os catro, llendo pedacíos dalgúa foya saltiada, y decidío empezar por úa das novelías, que de santos xa sabía abondo cos que xa llera. Parecíaye qu’inda acabara de poñerse a ller condo sentío zarrarse portas nel pasillo y nun tardóu nada en sentir os saludos xunto al escaleira qu’anunciaban qu’a xente xa baxaba tomar el café; así qu’erguéuse da cama, repasóu a facha que tía y foi ella tamén camín del comedor. Nunca ye prestara a ella el café, que tanto amargaba, y xa desde el primeiro día que ye tocóu tar allí a esa hora, al ver súa tía que taba delante da taza como se tomar aquella augua moura fose un castigo, mandóu cambiaryo por chocolate, así que, como ye gustaban as cousas dulces, nun era aquella a pior hora del día pra ella e inda nun perdera úa, qu’algo tía qu’haber naquella casa que ye dese nel gusto á nena.

Nun taba a tarde tan calma como tuvera a mañá y xa empezaban a verse nubes mouras condo Virginia salío al banco da porta col sou llibro novo, al tempo qu’os dous homes salían de paseo á fonte y Malia volvía al sou cuarto, porque nun taba ben que fose a nayundes úa solteira con dous homes que nun fosen da familia, qu’abondo falaba a xente de máis sin ter motivos, como pra dallos; inda antes de subir outra vez, foi avisalla que se fía frío se metese axina pra dentro, que nun tía ningúa necesidá de tar allí fora y garrar úa polmonía; tuvo que prometeryo a moza antias que la deixase sola, e inda se foi relatando escaleiras arriba. Debían os criaos mozos tallas taliando porque, na máis chegar a tía al sou cuarto, xa taban al pe de Virginia cada ún col sou trabayo pra fello allí al sol; salío tamén detrás d’ellos el outra criada, pro ésta pra repartiryes sombreiros y panos pra os tres, que nun podía ver a naide fora sin nada na cabeza y, na máis vellos con ella tapada, volvéu pra dentro xa tranquila, inda que na máis deu a volta xa la tían outra vez destapada.

Taba Pedro fendo xa outra das súas tayas, esta vez un caballo, y Sofía calcetaba, pro Virginia, na máis chegar fora os mozos, zarróu el llibro, sabendo xa que nun iba poder siguir llendo, como así foi, porque tían muitas cousas que contarye y muitas perguntas que ferye. Volveron os paisanos del paseo y al pouco tuveron que meterse tamén ellos na casa, condo as nubes que tuveran pasando toda a tarde puxéronse d’acordo y empezaron a tropezar úas con outras, chovendo y con tronada; amparáronse os máis novos na cocía, unde xa Antonia taba acordándose de Santa Bárbara desde fía un bon pedazo y, cada vez que rellumbraba úa centella ou retumbaba todo, empezaba outra vez el oración pra escorrer tanto el sou medo como el torbón. Nun ye quedóu outro remedio allí a Pedro que deixar de tayar porque, na máis cruzar a porta, puxérase tolla de todo a veya al vello inda coa navaya na mao; ben sabían todos os da casa que, condo había torbón, aquella muyer nun tocaba nada de ferro, nin deixaba que naide lo tocase, así que nun tían máis salida que, ou nun tar por cerca d’ella se querían fer algo, ou seguirye el son y nun tocar nada, que nun iba ser a primeira vez que morría el fougo ou quedaba sin fritir cualquer cousa, porque nun quería tocar el gancho da cocía, nin tixella, nin viradeira. Xa taban todos rezando para que deixase de tronar condo acertóu a pasar por delante da ventá Ramón col eixada al hombro pr’abrir el caño dos goteirales da casa; ei lo ve Antonia e, inda col medo que tía ás correntes d’aire nas tronadas y todo, salíu ás carreiras da cocía y, al punto, víronla al augua xunto al criao a voces con él. Nun fía falta sentilla pra saber el que ye dicía, pro como el outro era tan terco como ella, ei tuveron al augua un bon pedazo hasta que, deixándolo por negao, volvéu pra dentro a criada, moyada y encornada contra Ramón, sin sequera percatarse de qu’al fin parara de tronar, inda que non de chover.

Coa tronada y as chubascadas que siguían cayendo, fíxose de noite al momento y foron as dúas mozas prender as lluces nel comedor y nos pasillos, mentras Antonia, xa tranquila, avivaba el fougo, que pouco ye faltara pr’apagarse de todo. Volvían pra cocía condo daquén petóu na porta y salío Sofía abrir; debaxo d’úa roupa d’auguas que pingaba por todos llaos, costóuye trabayo a Virginia reconocer al mozo que tría os recaos da villa perguntando pol ama. Mentras convidaban al chaval a un concao de caldo calente na cocía, subíuye el recao a súa tía, inda nel sou cuarto, preparándose pra baxar ciar; según lleu en voz alta, taban a piques de chegar outros tres viaxeiros que querían parar us días allí, os señores Torres. Quedóuse Malia parada, fendo por acordarse de quén podían ser esos Torres que tan seguros parecían de ser recibidos naquella casa case sin avisar y xa empezaban a baxar as escaleiras condo al fin s’acordóu de quen eran.

―Vas ver el que é un señor de verdá, un caballeiro, eso é. ―Volvéuse á sobría, que baxaba detrás d’ella: ―Debe vir cos fiyos que, se son como él, nun hay outros en toda a contornada. Xa verás: don Esteban é un home como os que nun quedan...

Nunca sentira falar así de naide a Malia, qu’hasta os que taban parando allí ye parecían pouco, ou era qu’ella se tía en muito, que nun sabía Virginia qué sería máis verdá; el caso é que mentras tuveron esperando que baxasen os inquilinos nun deixóu de falar ben d’aquel home, chufándolo de tal xeito que, se nun fora porque nun ye cubicaba col ser de súa tía, case iba crer que y’agradaba de máis. De todos os xeitos, condo don Másimo y don Bonifacio chegaron al comedor, volvéu a conversación al de todos os días y hasta el final da cena nun anuncióu el ama qu’iban chegar outros tres viaxeiros á casa, nova que recibiron con gusto os dous homes, decíndose de bús conocidos da familia Torres, inda que fose a primeira vez que coincidían allí, y convencendo a Virginia que todo conto súa tía dixera, sin qu’ellos la sentiran, era verdá, y muito máis se podía dicir del señor aquel y da súa familia, inda que nun y’interesase miga nada de conto ye dixesen de señoróis como el que ye pintaban qu’era aquel señor Torres.

Outra vez día de cocer, erguéuse Virginia sabendo el llabor qu’iba haber toda a mañá, con súa tía metida na cocía y aquel silencio tan afogador que na máis rompían pra mandar ou pedir daqué. Y aquello fíxoye acordarse outra vez da casa d’Antón, das risas, dos parzamiques y todo el que xa nun tía naquella casa á que, por momentos, parecíaye que nun s’iba fer nunca por mil anos que tuvese allí, y eso que con Sofía xa tía daquén con que falar, qu’era máis del que esperaba condo chegóu y vío el panorama que ye pintaba súa tía. Así, sin muita gana, erguéuse y amañóuse pra baxar.

Condo chegóu á porta da cocía, quedóuse parada Virginia, porque xa taba Malia bortelando a farina, mentras Sofía xa amasaba el pan de meiz y Antonia preparaba el forno. Reparóu na nena a tía y, deixando de peneirar el bortel, botóuye un oyada d’enriba a embaxo:

―Vei acicalarte como é debido y pon outra roupa que nun sía moura. Y hoi nun quero verte metida entre os potes como se foses úa d’éstas... ―Volvéuse al que taba fendo, pro, como Virginia nun se movese, falóuye outra vez, sin mirar pra ella: ―¿Inda tás ei? ¿Nun m’oiche? ¡Pos, andando!

Nun esperóu a moza que yo dixese outra vez y, despós de cambiarse, nun salío del cuarto hasta que súa tía mandóu chamalla pr’almorzar, sin entender qué ye pasara a Malia pra poñerse así contra ella; pro, supoñendo que sería dalgúa manía de súa tía, coyéu ún dos llibros que ye regalaran el víspora y tuvo llendo nél hasta que foron buscalla. Mentras baxaban as escaleiras, tantióu a Sofía pra ver se a criada sabía a qué vía el arranque de súa tía, pro a moza nun sabía máis qu’ella, inda que suponía, según ye dixo xa na porta del comedor, que iba ter que ver cos que contaban que chegasen de tarde. Nel almorzo nun cambióu nada respeto a os outros día, pro, na máis acabar, mandóu Malia á nena que subise con ella, que tía que falarye.

Tía razón Sofía nel que supuxera y axina lo comprobóu Virginia; na máis cerrase a porta del cuarto de súa tía, empezóu ésta a dicirye el qu’esperaba que fixese mentras tuveran os de Torres y os curas na casa: nada de confianzas cos criaos, nin tar como taba metida na cocía con ellos, nin de palique con Sofía, nin, muito menos, axudándoye nos trabayos da casa; tía que portarse como úa señorita y eso empezaba por nun mezclarse cos que taban pra sirvir. Seguiron as recomendacióis, que máis parecían mandaos, pol trato que tía que dar a os qu’iban chegar y acabaron col que podía fer condo tuvesen na casa; pra empezar, iban ir á villa comprarye con qué bordar pra que nun la visen máis que llendo, que nun era el único que fían as señoritas, y eso as que lo fían. Inda antes d’irse, pasóuye outra vez revista al que llevaba vistido y recordóuye que d’ei pr’arriba nun quería volver vella de lluto, nin tampouco sempre d’alivio, qu’abondo ye guardara xa el respeto a sou padre pra ser quén era.

Pro, se Virginia pensaba que todo aquello era na máis pra quedar ben delante dos qu’iban chegar nesos días, y que, condo se fosen, iba poder volver al de antes, pouco ye faltaba pra desengañarse. Na máis el tempo de chegar á villa y empezar súa tía a fer as compras que llevaba pensadas.

Talmente parecía que nun ye dolían miga os cuartos a Malia conforme escoyía sempre el máis caro del que ye mostraban, inda que xa la vira Virginia remaquiando un adarme a os qu’iban venderye el que fose del aldea, y así volveron á casa cargadas de cousas ricas, na máis pra qu’ella mandase el tempo n’algo que nun fose tar coas criadas, nin fer el qu’ellas fixesen, pollo menos por a calidá dos materiales: telas, filos y hasta aguyas y un dedal, como se os qu’ella trouxera nun fosen abondo pr’as súas maos. Despós da xanta, mandóula súa tía de volta al cuarto hasta que fose el hora del café y a Sofía prender el braseiro da sala pra que fose fer despós allí el que máis y’apetecese del que ye dixera que podía fer. Mentras se dispoñían todos estos cambios, os dous paisanos que taban parando allí seguían a lo sou y hasta ye daban a razón al ama nel que taba fendo por cuidar qu’a nena fose perdendo as zunas d’aldiana, que nun asentaban nada ben na súa sobría, conforme yo dixeron delante d’ella mentras tomaban el café. Vendo el que taban cambiando as cousas, foi entendendo Virginia a manía de sou padre col trabayo y as costumbres que tanto ye machacaba, pro inda nun acababa de ver qué rumbo llevaban, porque tanto trabayo nun iba ser pra ferye compañía á tía, que tan ben se amañaba sola.

Na sala un pouco caldiada xa pol braseiro, púxose a moza a buscar un dibuxo guapo que bordar nun pano entre os que ye deran na tenda, procurando deixar de darye voltas al xeito que y’iban dando á súa vida entre el que deixara mandao sou padre y el que dispoñía súa tía. Fora fía vento y corrían as nubes sin parar, mouras d’augua, mentras Virginia dicidía qué dibuxo pasar al pano, condo entróu Sofía trendo un bastidor y as súas cousas de coser, mandada pol ama, como tamén ye mandara únde sentarse, a distancia del outra moza y nun tayolo baxo, pra que quedase abondo claro pra todos, pro máis pra ellas, a diferencia entre as dúas. Suspiróu Virginia por toda contestación al qu’el outra ye contaba y quedaron calladas as dúas un bon pedazo; pro, como se a compañía sin ruido da criada fose xa un alivio pra ella, empezóu a moza a tarariar úa copla das que Petra ye cantaba condo taban solas nesos mismos llabores y nun tardóu muito en xuntarse á súa voz a de Sofía cantando baxín.

Nun é que fixesen muito ruido, pro, entre as súas voces y el vento, fendo ruxir todo conto podía ruxir na casa, nin úa nin outra souberon cóndo chegóu el coche á corrada da casa, nin cóndo saliron todos a recibir a os que chegaban, xuntándose na porta cos dous que vían xa del paseo hasta a fonte, y na máis condo toda a recua subía xa as escaleiras, parecéuyes sentir ruido de máis pral que solía haber a esas horas na casa. Inda taban escuitando condo Malia abrío a porta da sala y entróu cun montón de xente detrás d’ella.